Samenvatting

Het gaat over het algemeen goed met de Utrechtse jeugd. De meeste kinderen en jongeren zijn positief over hun eigen gezondheid, minder kinderen worden gepest en de vaccinatiegraad onder 2-jarigen en HPV-gevaccineerde meisjes neemt licht toe. Er zijn echter ook ontwikkelingen die aandacht vragen. Sociaal economische gezondheidsverschillen zijn soms al op jonge leeftijd zichtbaar, bijvoorbeeld voor overgewicht. Er zijn ook meer gezondheidsproblemen bij gezinsleden van eenouder- en co-oudergezinnen dan in gezinnen met beide ouders.

Kerncijfers*

 2013/
2014
2014/
2015
2015/
2016
2016/
2017
2017/
2018
% basisschoolleerlingen (groep 7 en 8) met goed ervaren gezondheid91-92-90
% basisschoolleerlingen (groep 7 en 8) dat wel eens alcohol heeft gedronken19-20-20
% basisschoolleerlingen (groep 7 en 8) dat wel eens gepest wordt16-14-14
% basisschoolleerlingen (groep 7 en 8) met verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen11-11-13
% basisschoolleerlingen (groep 7 en 8) met een chronisch ziek of verslaafd gezinslid--9-10
% VO-leerlingen (2e en 4e klas) met goed ervaren gezondheid-85-81-
% VO-leerlingen (2e en 4e klas) dat aangeeft een goede relatie met ouders te hebben-87-88-
% VO-leerlingen (2e en 4e klas) dat alcohol heeft gedronken in de afgelopen vier weken-9-10-
% VO-leerlingen (2e en 4e klas) dat wel eens heeft gerookt-14-12-

* Nieuwe cijfers uit de Jeugdmonitor Utrecht (groep 7 en 8) en de Gezondheidsmonitor Jeugd (klas 2 en 4) volgen in de loop van 2020.
Bron: Jeugdmonitor Utrecht & EMOVO, gemeente Utrecht

Utrechtse jeugd is positief over eigen gezondheid

90% van de basisschoolleerlingen uit groep 7 en 8 en 81% van de jongeren uit klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs voelen zich gezond. Kinderen uit gezinnen met een hoge welvaart en kinderen en jongeren zonder migratieachtergrond beoordelen hun eigen gezondheid vaker als goed. Kinderen en jongeren uit eenoudergezinnen voelen zich minder vaak gezond.

Alcoholgebruik en roken hangen samen met welvaart en migratieachtergrond

Eén op de vijf Utrechtse kinderen heeft wel eens (een slokje) alcohol gedronken. Dit komt vaker voor bij kinderen uit gezinnen met een hoge welvaart. Van de Utrechtse jongeren zegt 10% alcohol te hebben gedronken in de afgelopen vier weken (2% in klas 2 en 18% in klas 4). 12% van de jongeren heeft wel eens een sigaret gerookt (5% in klas 2 en 19% in klas 4). Roken en alcoholgebruik komen vaker voor bij jongeren zonder migratieachtergrond.

Vaker overgewicht bij kinderen met lager opgeleide ouders

9% van de 3-jarigen heeft overgewicht of obesitas. Na een eerdere daling is het aandeel overgewicht de laatste jaren gestabiliseerd op 9% onder 5/6-jarigen en 14% onder 10/11-jarigen. Verschillen in overgewicht ontstaan al op jonge leeftijd. Kinderen met laag of middelbaar opgeleide ouders zijn vaker te zwaar dan kinderen van ouders met een hbo- of wo-opleiding. Deze verschillen worden groter naarmate kinderen ouder worden.

Minder kinderen worden gepest

14% van de basisschoolleerlingen uit groep 7 en 8 wordt wel eens gepest. In 2007 was dit nog 27%. 13% van de leerlingen uit groep 7 en 8 heeft een verhoogd risico op sociaal-emotionele problemen. Het risico is hoger voor kinderen uit eenoudergezinnen en uit gezinnen met een lage welvaart. In de afgelopen jaren is het aandeel kinderen met een positief zelfbeeld (tevreden met/trots op zichzelf) toegenomen van 80% in 2007 naar 88% in 2017. Het aandeel kinderen met faalangstige gevoelens is echter ook toegenomen van 10% in 2009 naar 14% in 2017. De meeste Utrechtse jongeren (88%) geven aan een goede relatie te hebben met hun ouders.

10% van de kinderen heeft een chronisch ziek of verslaafd gezinslid

Eén op de tien kinderen geeft aan een chronisch ziek of verslaafd gezinslid te hebben. Deze kinderen hebben minder vaak een goed ervaren gezondheid en vaker een verhoogd risico op psychische problemen. Kinderen uit gezinnen met een lage welvaart hebben vaker een chronisch ziek of verslaafd gezinslid.

Vaccinatiegraad 2-jarigen en HPV gevaccineerde meisjes neemt licht toe

In 2018 is in Utrecht het percentage gevaccineerde 2-jarigen licht toegenomen, nadat het sinds 2012 jaarlijks daalde. In Amsterdam, Rotterdam en Den Haag blijft de vaccinatiegraad voor deze leeftijd afnemen, landelijk blijft deze ongeveer gelijk. Het percentage gevaccineerde 5- en 10-jarigen in Utrecht nam in 2018 verder af. De vaccinatiegraad onder deze leeftijdsgroep is in Utrecht nu iets hoger dan in de drie andere grote steden en vergelijkbaar met de landelijke percentages. Het percentage 13- tot 14-jarige meisjes dat gevaccineerd is tegen het humaan papillomavirus (HPV) steeg in 2018 tot 52%. Eerder daalde dit percentage van 58% in 2016 naar 49% in 2017. Landelijk bleef de HPV vaccinatiegraad gelijk. Van de Utrechtse 14-jarigen die in 2018 voor Meningokokken ACWY werden opgeroepen, werd 85% gevaccineerd (voorlopig cijfer). Dit percentage is hoger dan in de andere drie grote steden, maar lager dan landelijk.

Opgroeien in een zorgsituatie geeft lagere kwaliteit van leven

In het onderzoek ‘Bezorgd naar school. Kwaliteit van leven van scholieren met een langdurig ziek gezinslid’ rapporteert het SCP dat in Nederland 17% van de middelbare scholieren samenwoont met een langdurig ziek gezinslid. Scholieren met een zorgsituatie thuis scoren minder goed op levenstevredenheid, ervaren gezondheid, psychosomatische klachten (lastig in slaap komen, vermoeidheid, gevoel van uitputting) en schooldruk. Scholieren die opgroeien met een langdurig ziek gezinslid geven aan dat de zorgsituatie, samen met de emotionele druk die dat met zich meebrengt, meer invloed heeft op hun kwaliteit van leven dan de extra tijd die zij besteden aan (huishoudelijke) taken. Utrechtse cijfers onder basisschoolleerlingen laten een vergelijkbaar beeld zien, waarbij kinderen met een chronisch ziek gezinslid vaker taken in huis hebben, lager scoren op ervaren gezondheid en een verhoogd risico hebben op psychische problemen.