Gezondheid & welzijn volwassenen

Samenvatting

De ervaren gezondheid van Utrechters is weer gelijk aan het niveau van 2018, voor de coronatijd. Maar er is vrijwel geen verbetering in mentale gezondheid en ernstige eenzaamheid sinds corona. De meeste Utrechters voelen zich gezond, maar gezondheidsverschillen blijven groot. Financiële bestaanszekerheid en wonen staan onder druk en hebben een sterke relatie met gezondheid. 

In het kort

• Ervaren gezondheid van Utrechters terug naar niveau van voor corona
• Gezondheidsverschillen in Utrecht blijven groot
• Financiële bestaanszekerheid en wonen staan onder druk en hebben een sterke relatie met gezondheid
• Mentale gezondheid blijft aandacht vragen
• Gedachten aan zelfdoding komen vaker voor bij jongvolwassenen dan bij andere leeftijdsgroepen
• Ernstige eenzaamheid blijft vrijwel op hetzelfde niveau als tijdens corona

Ervaren gezondheid van Utrechters terug naar niveau van voor corona

79% van de Utrechtse volwassenen (18 jaar en ouder) ervaart een goede gezondheid. Dit is vergelijkbaar met de cijfers van 2018, voor de coronatijd. Alleen Utrechtse 18 t/m 39 jarigen blijven achter en voelen zich minder vaak gezond dan voor de coronatijd. In 2024 voelt 84% van hen zich gezond, dit was 89% in 2018. Utrechters voelen zich vaker gezond dan inwoners uit de andere grote steden Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. 

Gezondheidsverschillen i n Utrecht blijven groot

De Special Scheidslijnen in Utrecht laat zien dat er grote verschillen tussen wijken en groepen inwoners in Utrecht bestaan. Utrecht kenmerkt zich, net als de andere grote steden, door bovengemiddelde verschillen in gezondheid, maar ook in factoren die de kansen op gezondheid verkleinen, zoals inkomen, werkloosheid en maatschappelijke participatie. Zo is de gezonde levensverwachting bij geboorte voor inwoners van Overvecht 13,9 jaar korter dan voor inwoners van Noordoost.  

De grootste gezondheidsachterstand hebben inwoners:

• die moeite hebben met rondkomen, die opgroeien in een gezin met lage welvaart
• met basisonderwijs of een vmbo-opleiding
• in een eenpersoonshuishouden
• die migrant zijn
• in een zeer kwetsbare situatie (meerdere ernstige problemen, als ernstige schulden, verslavingsproblemen, geen woning of thuis)

Utrechters met een licht verstandelijke beperking (LVB) hebben minder kansen op gezondheid. Dit komt doordat ze vaak veel ernstige problemen ervaren en tegelijkertijd weinig mogelijkheden hebben om die problemen op te lossen. Het verbeteren van hun situatie lukt vaak niet vanwege beperkingen van de LVB, een beperkt sociaal netwerk en obstakels in zorg en ondersteuning. Dit blijkt uit interviews met Utrechters met een licht verstandelijke beperking. 

Financiële b estaanszekerheid en wonen staan onder druk en hebben een sterke relatie met gezondheid 

Utrechters die moeite hebben met rondkomen hebben vaker een slechtere gezondheid en leefstijl en minder kansen op een gezond leven dan inwoners die geen moeite hebben met rondkomen. Bovendien nemen de gezondheidsverschillen toe tussen Utrechters die moeite hebben met rondkomen en Utrechters die daar geen moeite mee hebben. Meer hierover lees je in de speciale uitgave over gezondheidsverschillen bij volwassenen.

In Utrecht is grote woningkrapte, waardoor inwoners moeilijk een betaalbare en passende woning kunnen vinden. Dit heeft op meerdere manieren invloed op het leven van de Utrechter, zoals ongelijkheid in kansen op een woning en het uitstellen van levensbeslissingen zoals samenwonen en het krijgen van kinderen. Veel meer Utrechters hebben schimmel of vocht in de woonkamer en/of slaapkamer. In 2024 zegt 19% van de Utrechters schimmel of vocht te hebben in huis, dit was 6% in 2010. Dit kan zorgen voor het verergeren van gezondheidsklachten, zoals astma en allergieën. 22% van de Utrechters vindt onvoldoende verkoeling binnen, buiten in de tuin of in de buurt tijdens een lange periode van warm weer. In 2022 was dit nog 19%.  

Mentale gezondheid blijft aandacht vragen

De negatieve mentale gevolgen van uitdagingen in de coronaperiode zagen we in de cijfers van 2022 terug. In 2024, na corona, zien we geen verbetering van de mentale gezondheid. Van de volwassen Utrechters (18 jaar en ouder) heeft 10% in 2024 een hoog risico op een angststoornis of depressie. Dit is vergelijkbaar met 2022, maar hoger dan de 7% in 2018 en 2020. Jongvolwassenen (16 t/m 25 jarigen) hebben een minder goede mentale gezondheid dan andere leeftijdsgroepen. In de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 geeft de helft (49%) van de jongvolwassenen aan dat ze zich (heel) vaak gestrest voelen, vooral door studie of school, de eisen die ze aan zichzelf stellen en door de combinatie van wat ze moeten doen. Vergeleken met 2022 is wel een lichte verbetering te zien op een aantal gebieden van mentale gezondheid. Zo daalde het aandeel jongvolwassenen dat zich vaak beperkt voelt door psychische klachten van 25% in 2022 naar 20% in 2024. 

Gedachten a an zelfdoding komen vaker voor bij jongvolwassenen dan bij andere leeftijdsgroepen 

In 2024 heeft een op de tien Utrechters van 18 jaar en ouder suïcidale gedachten gehad. Gedachten over zelfdoding komen vaker voor bij jongvolwassenen dan bij andere leeftijdsgroepen. Ruim een kwart van de 16 t/m 25 jarigen heeft wel eens serieus gedacht aan zelfdoding. 5% denkt hier heel vaak aan. Ongeveer de helft van de jongvolwassenen die de afgelopen twaalf maanden wel eens hebben gedacht aan zelfdoding heeft hier met iemand over gesproken.

Ernstige e enzaamheid blijft vrijwel op hetzelfde niveau als tijdens corona

19% van de Utrechtse jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) en 13% van de volwassenen (18 jaar en ouder) is ernstig eenzaam. Het aandeel ernstig eenzame jongvolwassenen en volwassenen is in 2024 niet verbeterd ten opzichte van de coronaperiode 2021/2022. Matige eenzaamheid is bij volwassenen wel terug op het niveau van 2018, voor corona. Utrechters hebben steeds minder vaak contact met hun buren en familieleden. Het aandeel Utrechters dat minder dan een keer per twee weken contact heeft met hun buren steeg tussen 2018 en 2024 van 31% naar 40%.