Samenvatting

De nieuwste editie van de Utrecht Monitor

Utrecht is in ontwikkeling en Utrecht verandert. Volgens de overgrote meerderheid (78%) van haar inwoners is Utrecht een stad om trots op te zijn. We zien via de Utrecht Monitor al jaren dat de meeste Utrechters tevreden zijn, veel vertrouwen hebben in elkaar en maatschappelijk mee kunnen doen, via werk, vrijwilligerswerk of studie. Economisch doet Utrecht het ook al jaren goed. Tegelijkertijd zien we de afgelopen jaren ook grote uitdagingen voor de stad en inwoners, op het gebied van bouwen, leefbaarheid, milieu, mobiliteit en onderlinge verschillen tussen Utrechters. Ontwikkelingen in Nederland en de wereld zullen ook in Utrecht hun uitwerking hebben. Zo meet het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) begin 2026 een sombere stemming in het land, met een laag vertrouwen in de politiek en veel zorgen over immigratie en wonen (SCP, 2026).

Kortom, tijd voor een nieuwe editie van de Utrecht Monitor. Met deze nieuwe Utrecht Monitor geven we een overzicht van de ’staat van de stad’ tot en met het eerste kwartaal van 2026. Met onder andere recente data uit de Inwonersenquête (najaar 2025), schetst de monitor een actueel beeld van hoe Utrechters het wonen in de stad en in hun buurt beleven. In deze samenvatting de meest opvallende bevindingen, trends en ontwikkelingen.

Utrecht Monitor 2026: tien jaar in beeld 

Image

Algemene conclusie

Als we de cijfermatige ontwikkelingen van de afgelopen tien jaar in Utrecht bekijken , dan kunnen we niet anders dan concluderen dat de stad groter, dichtbevolkter, rijker, internationaler, en voorlopig even jong blijft. In tien jaar tijd kwamen er zo’n 40.000 inwoners bij. De bevolkingsgroei van de afgelopen jaren is onder meer het gevolg van een toename van woningen in bestaande woonwijken. De woningvoorraad groeide met 22.000 woningen. Utrecht is daarmee dichter bevolkt dan tien jaar geleden. Wonen er in 2016 3.600 mensen op een km2 land, begin 2026 zijn dat er 4.033.

Door de groei verandert ook de samenstelling van de bevolking. Bewoners hebben relatief vaak een hbo- en/of wo-opleiding en een hoog inkomen. Veel kennis- en studiemigranten hebben zich in Utrecht gevestigd en daarmee wordt de bevolkingssamenstelling meer divers. We zien vooral veel vestigers uit Europa, India, Syrië en sinds 2022 ook Oekraïne. Utrecht blijft een jonge stad met veel studenten.

Economisch gaat het goed; de groei van het bruto binnenlands product in het stadsgewest Utrecht is in de afgelopen tien jaar telkens hoger dan in de provincie en Nederland. Daarnaast zien we over de afgelopen twee jaar een lichte stijging in het vertrouwen in de lokale politiek.

De andere kant van de medaille is dat Utrecht vergeleken met tien jaar geleden in toenemende mate te maken heeft met problematiek. Voor een deel komt dit doordat Utrecht door de bevolkingsgroei met meer grootstedelijke problemen te maken krijgt. Voor een ander deel gaat het om algemene maatschappelijke trends en verharding. Zo heeft de Utrechter van nu ten opzichte van tien jaar geleden minder vertrouwen in de toekomst van de eigen buurt en de stad, vaker last van afval en rommel op straat, lawaai, bouwwerkzaamheden en gevaarlijk verkeersgedrag. Ook in Utrecht zien we een toename van discriminatie, straatintimidatie en een afname van inclusie en sociale veiligheid onder tieners. 
De meeste Utrechters voelen zich gezond en zijn de afgelopen jaren weer meer gaan sporten. Maar verschillen in gezondheid tussen groepen worden groter, met name ingegeven door verschillen in rondkomen en opleiding. De mentale gezondheid van de jeugd is momenteel kwetsbaar en verbetert niet snel. Wat in een jonge stad als Utrecht ook weer zijn weerslag heeft op de zorg.

Verschillen in de stad blijven groot, zichtbaar en hardnekkig, zowel tussen groepen als tussen wijken. Groepen waar het minder goed mee gaat, komen vaak ook slecht rond van hun inkomen. Deze groep is in een grote stad als Utrecht relatief omvangrijk. De woonquote (percentage woonlasten van het inkomen) is eveneens een voorbeeld van een duidelijk verschil. Voor huurders en jongeren/starters stijgt deze harder dan voor kopers. De vaccinatiegraad ligt in zeven van de tien wijken onder de WHO-norm en verschillen tussen wijken worden groter. In Overvecht, Noordwest en Zuidwest leven bewoners het minst lang in goede gezondheid (op wijkniveau een verschil tot 13 jaar). In de Binnenstad en Overvecht vertonen indicatoren voor leefbaarheid en veiligheid vaker een negatieve trend en het vertrouwen in politiek en toekomst van stad en buurt zijn beduidend lager in Vleuten-De Meern.

Utrecht in het perspectief van brede welvaart

Overheden gebruiken steeds vaker een breed perspectief op welvaart en welzijn om richting te geven aan beleid. Volgens de Regionale Monitor Brede Welvaart (CBS) en de Atlas voor Gemeenten (Atlas Research) is de brede welvaart in Utrecht gemiddeld in Nederland. Andere grote steden kennen een lagere brede welvaart.

Om brede welvaart overzichtelijk in kaart te brengen maken we gebruik van een klaverviermodel. Met als uitgangspunt dat de vier ‘blaadjes’ van het klavertje in evenwicht moeten zijn, omdat het dan pas een goede brede welvaart (en geluk) geeft. De vier ‘blaadjes’ zijn achtereenvolgens Welzijn in het persoonlijke leven (gezondheid, tevredenheid), Welzijn in het samenleven (sociale cohesie, veiligheid), Duurzame omgang met de natuur (milieu, leefomgeving) en Economische en materiële welvaart (economie, inkomen, werk).

Deze verschillende dimensies van brede welvaart raken ook rechtstreeks aan een begrip als mensenrechten. Als Utrecht Mensenrechtenstad zijn mensenrechten de basis voor al het werk van de gemeente. Ook de meeste leden van het Utrechts Bewonerspanel vinden het belangrijk dat de gemeente mensenrechten naleeft.

Utrecht scoort hoog op ‘Welzijn in het persoonlijke leven’

Utrecht doet het bovengemiddeld goed als het gaat om ‘persoonlijk kapitaal’, zeker in vergelijking met andere grote steden. De overgrote meerderheid van de Utrechters van 18 jaar en ouder voelt zich gezond (79%) en veel inwoners zijn tevreden met hun leven (75%). Het percentage volwassenen dat de gezondheid als goed ervaart is weer gelijk aan de situatie in 2018, voor corona. Het persoonlijke aspect van brede welvaart is echter niet gelijk verdeeld in de stad. De gezondheidsverschillen zijn groot en ontstaan al op jonge leeftijd. Mentale gezondheid en ernstige eenzaamheid verbeteren nog niet. Het middelengebruik onder jongvolwassenen is hoog en ongezond gedrag bij jongeren neemt toe, zoals vapen en gebruik van sociale media.

‘Welzijn in het samenleven’: stevige basis

De sociale cohesie in Utrecht is al jarenlang stabiel en de tevredenheid met de woonomgeving gemiddeld. De meeste Utrechters (84%) doen mee in de samenleving via werk, school, cultuur, sport of activiteiten in de buurt. De segregatie in het Utrechtse basisonderwijs (ongelijke verdeling over scholen van leerlingen op basis van bijvoorbeeld inkomen, herkomst of sociale achtergrond) neemt al jaren af en sinds kort ook het lerarentekort in het basisonderwijs. 2,2% van de scholieren verlaat de school zonder startkwalificatie. We zien steeds minder Utrechters die moeite hebben met het gebruik van internet. De politieke participatie in de stad is hoog en het vertrouwen in de lokale overheid is gestegen ten opzichte van twee jaar geleden.

Spanning op ‘Welzijn in het samenleven’

Daar tegenover staat, ook in Utrecht, een historisch laag vertrouwen in de landelijke politiek. Het aantal Utrechters dat pessimistisch is over de toekomst van Nederland (49%) is de afgelopen twee jaar verdubbeld. In 2025 stijgt de totale geregistreerde criminaliteit met 10%. Een trend die we niet zien in de andere G4-steden. Utrechters voelen zich elk jaar weer iets onveiliger. We zien een stijgende trend in overlast: door mensen met onbegrepen gedrag, door lawaai, door gevaarlijk verkeersgedrag en door rommel en afval op straat, met name in de wijken Overvecht, Binnenstad, Noordwest en Zuidwest. Tolerantie en de sociale veiligheid onder tieners staan onder druk en ook volwassenen ervaren vaker discriminatie (21%; 19% in 2023).

‘Duurzame omgang met de natuur’: verduurzaming zet door, vol elektriciteitsnet hindert tempo

De afgelopen tien jaar is de luchtkwaliteit sterk verbeterd: de concentraties stikstof, fijnstof en roet nemen af. In de periode van 2015-2024 daalde de CO2-uitstoot in totaal met 35%. Een belangrijke factor in deze daling is een lagere landelijke CO2-uitstoot van opgewekte elektriciteit (met 60%) als gevolg van vergroening. Het aantal daken met zonnepanelen stijgt nog steeds, op 40% van de Utrechtse daken liggen zonnepanelen. Het aandeel woningen met een energielabel van C of hoger neemt toe. Het volle elektriciteitsnet hindert echter het tempo van verduurzaming. Ook de daling van de hoeveelheid afval per inwoner stagneert. Het scheidingspercentage stijgt en ligt op 47%.

‘Economische en materiele welvaart’: Utrecht banenstad nummer 1

De economische groei in het stadsgewest UtrechtNaast Utrecht: De Bilt, Bunnik, Houten, IJsselstein, Nieuwegein, Stichtse Vecht, Zeist is in de afgelopen tien jaar telkens hoger dan in de provincie en Nederland. Utrecht kent een sterk economisch profiel, waarin zowel het aantal bedrijven als banen blijven stijgen. Utrecht staat in de Atlas voor Gemeenten (Atlas Research 2025) op de eerste plek van 50 grootste gemeenten wat betreft werkgelegenheid. Het ondernemersvertrouwen in de provincie Utrecht is voor het eerst sinds 2020 weer licht positief. De werkloosheid is in tien jaar tijd bijna gehalveerd en ligt nu op 4,4%, lager dan in andere grote steden. Het aantal huishoudens met een inkomen tot 125% van het wettelijk sociaal minimum (125%WSM: doelgroep Utrechtse armoederegelingen) is ook (licht) gedaald de afgelopen tien jaar.

‘Economische en materiele welvaart’: scheve verdeling en investeringsklimaat onder druk

Maar ook hier geldt dat de welvaart scheef is verdeeld. Zo is de woonquote voor particuliere huurders de afgelopen tien jaar fors gestegen. Voor mensen met een koopwoning of sociale huurwoning is deze gedaald. De omvang van de armste groep (langdurig 101% van het wettelijk sociaal minimum) is sinds 2015 licht gestegen en daalt dus niet mee met armoede in het algemeen. Rond de 7.300 Utrechtse kinderen groeien momenteel op in armoede, in een huishouden met een inkomen tot 125% WSM. En wat betreft de economische situatie in de stad: het investeringsklimaat staat onder druk door aanhoudende personeelstekorten, netcongestie en een tekort aan passende bedrijfshuisvesting (nieuwbouw van kantoren ligt vrijwel stil).