Samenleven en meedoen

Samenvatting

Sociale samenhang en vertrouwen in anderen blijven door de jaren heen stabiel. Maar er zijn grote verschillen tussen inwoners met verschillende opleidingen en inkomens, zowel in Utrecht als landelijk. Deze verschillen zien we ook bij maatschappelijk welbevinden en meedoen in de samenleving. Bijna een op de vijf Utrechters heeft discriminatie ervaren. 39% van de Utrechters doet vrijwilligerswerk, meestal op maatschappelijk gebied of bij een sportvereniging.

In het kort

• Sociale samenhang stabiel over de jaren, maar grote verschillen naar subwijk en inkomen
• Maatschappelijk welbevinden stijgt langzaam richting niveau voor de coronaperiode
• Het onderlinge vertrouwen is stabiel en blijft hoog, wel zijn er grote verschillen tussen inwoners
• Een op de vijf inwoners heeft discriminatie ervaren
• Meedoen in de samenleving is niet vanzelfsprekend
• Digitaal meedoen nog niet voor iedereen even gemakkelijk
• Vier op de tien Utrechters doen vrijwilligerswerk

Sociale samenhang stabiel over de jaren, maar grote verschillen naar subwijk en inkomen

De score voor sociale samenhang in Utrecht ligt in 2025 op 5,9, hetzelfde niveau als in 2023 en is daarmee stabiel. Dit cijfer schommelt de afgelopen jaren rond 6,0. Zowel landelijk onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP, 2024) als de Utrechtse inwonersenquête laten zien dat er grote verschillen bestaan in sociale samenhang. 

De score voor sociale samenhang wordt bepaald door verschillende aspecten van hoe bewoners hun buurt ervaren. Zo geeft de meerderheid van de Utrechters (70%) aan dat buurtbewoners op een prettige manier met elkaar omgaan, iets lager dan in 2023 (73%). Ook voelt bijna tweederde (63%) zich prettig bij de mensen in de buurt, en ruim een kwart (27%) vindt dat buurtbewoners veel met elkaar omgaan. Deze ervaringen zijn echter niet overal gelijk: de sociale samenhang verschilt duidelijk tussen woongebieden. Op het niveau van subwijk loopt de score uiteen van 4,8 in Transwijk tot 7,0 in Wittevrouwen/Zeeheldenbuurt.

Onder 65-plussers is de ervaren sociale samenhang gestegen van een 5,8 in 2023 naar 6,1. Daarnaast blijkt dat bepaalde groepen gemiddeld lager scoren op sociale samenhang. Zo voelen alleenstaanden zich minder verbonden dan mensen in andere type huishoudens. Ook voor inwoners die moeite hebben om rond te komen is de score voor samenhang lager (5,1) dan Utrechters die financieel goed rondkomen (6,1).

Maatschappelijk welbevinden stijgt langzaam richting niveau voor de coronaperiode 

Maatschappelijk welbevinden gaat over hoe mensen zich voelen in de samenleving. Het geeft aan in hoeverre mensen het gevoel hebben dat zij worden gezien, eerlijk worden behandeld en volledig kunnen meedoen. Het bevat aspecten als ervaren acceptatie, rechtvaardigheid en het gevoel dat je als persoon meetelt in de maatschappij.

In 2025 kwam de score voor maatschappelijk welbevinden uit op 7,7. Dat is met 0,1 punt gestegen ten opzichte van 2023 en komt weer dichterbij de score van voor de coronaperiode (7,8 in 2019). Tegelijkertijd ervaart niet iedereen de samenleving even positief; één op de tien inwoners geeft aan dat ze in deze samenleving niet belangrijk zijn. Bovendien groeit het aandeel Utrechters dat zich achtergesteld voelt in Nederland (12% in 2025, was 8% in 2019).

In sommige wijken verbetert het maatschappelijk welbevinden; zo stijgt de score in de wijken Noordwest (van 7,4 in 2023 naar 7,6 in 2025) en Noordoost (van 8,1 in 2023 naar 8,4 in 2025). Net als bij sociale samenhang scoren 65-plussers hoger dan in 2023; onder 65-plussers steeg de score van 7,3 in 2023 naar 7,8 in 2025. Ook hebben opleidingsniveau en financiële situatie invloed op hoe inwoners het maatschappelijk welbevinden ervaren. Inwoners met een hbo of wo opleiding en een hoger inkomen, laten een positievere score voor maatschappelijk welbevinden zien dan andere groepen.

Het onderlinge vertrouwen is stabiel en blijft hoog, wel zijn er grote verschillen tussen inwoners

Landelijk onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) uit 2024 laat zien dat het vertrouwen dat mensen in elkaar en in de samenleving hebben onverminderd hoog blijft. Ook in Utrecht zien we dit terug. Een ruime meerderheid van de Utrechters (71%) geeft aan dat over het algemeen de meeste mensen wel te vertrouwen zijn. Dit aandeel is vanaf 2019 stabiel. Ook hier zijn grote verschillen voor opleiding en inkomen. Inwoners die moeite hebben met rondkomen en inwoners zonder opleiding of met alleen primair onderwijs/vmbo hebben minder vaak vertrouwen in anderen. Slechts 46% van hen vindt dat ‘de meeste mensen te vertrouwen zijn’. Lees hier meer over in het hoofdstuk Vertrouwen in overheid.

Een op de vijf inwoners heeft discriminatie ervaren

In 2025 heeft 21% van de Utrechters heeft in het afgelopen jaar discriminatie ervaren. Dit is licht gestegen ten opzichte van 2023 (19%). Ook landelijk en in de vier grote steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht is het aandeel inwoners dat zich gediscrimineerd voelt gestegen (Veiligheidsmonitor 2025, CBS). Utrechters met een beperking en inwoners die slecht rond kunnen komen ervaren vaker discriminatie (respectievelijk 31% en 44%). De meest voorkomende reden van discriminatie onder inwoners is huidskleur, etniciteit of afkomst (10%), gevolgd door geslacht of gender (6%). Er is ook gevraagd waar inwoners discriminatie ervaren. Het vaakst noemen inwoners buiten op straat (13%), gevolgd door werk, stage of tijdens een sollicitatie (7%). Het aandeel jongeren dat discriminatie heeft ervaren, steeg van 18% in 2019 naar 22% in 2023. Daarnaast vinden meer jongeren homoseksualiteit verkeerd. Dit aandeel steeg van 6% in 2019 naar 20% in 2023. Dit zijn de meest actuele cijfers over jongeren. Lees hier meer over in het hoofdstuk Gezondheid jeugd.

Meedoen in de samenleving is niet vanzelfsprekend

In 2025 doet 84% van de Utrechters mee, dit is een stijging ten opzichte van 2023 (82%). We bepalen of inwoners meedoen in de samenleving door vragen te stellen over school, werk, sport, cultuurbezoek, buurtactiviteiten en sociale contacten. Voor sommige inwoners is meedoen minder vanzelfsprekend. Zo doen 65-plussers minder vaak mee dan andere inwoners, maar hun deelname is wel toegenomen van 61% in 2023 naar 67% in 2025. 
Ook inwoners zonder opleiding of met primair onderwijs/vmbo/mbo-1 opleiding doen minder vaak mee dan gemiddeld (52%). Dit geldt ook voor inwoners met een beperking en inwoners die moeilijk kunnen rondkomen (respectievelijk 68% en 62%).

Digitaal meedoen nog niet voor iedereen even gemakkelijk

Ook digitale vaardigheden zijn van belang om volwaardig mee te kunnen doen in de samenleving. Een kwart van de Utrechters (24%) heeft moeite om internet te gebruiken voor het doen van aanvragen of het maken van afspraken bij organisaties. Dit aandeel daalt al enkele jaren, van 29% in 2021 naar 24% nu. Er zijn grote verschillen zichtbaar naar leeftijd en opleiding. Inwoners zonder opleiding of met primair onderwijs/vmbo/mbo-1 zijn minder digitaal vaardig: de helft (52%) heeft hier moeite mee. Ook ouderen hebben hier vaker moeite mee, maar dit aandeel 65-plussers neemt steeds verder af (van 52% in 2023 naar 43%). Dit komt waarschijnlijk doordat steeds meer digitaal vaardige inwoners de leeftijd van 65 jaar bereiken, waardoor de groep ouderen gemiddeld vaardiger wordt.

Vier op de tien inwoners doen vrijwilligerswerk

Het aandeel Utrechters dat vrijwilligerswerk doet is met vier op de tien inwoners stabiel ten opzichte van 2023. Utrechters doen het vaakst vrijwilligerswerk op maatschappelijk gebied (14%), zoals bij goede doelen, een vakbond, gerelateerd aan een godsdienst of in een buurtcentrum of bij een sportvereniging (12%). 18% van de Utrechters doet het vrijwilligerswerk wekelijks. Onder 65-plussers stijgt het aandeel dat vrijwilligerswerk doet (van 42% in 2023 naar 47% in 2025). 

Ook zijn veel inwoners bereid om hun buren te helpen. Eén op de vijf (21%) helpt hun buren al, bijvoorbeeld met boodschappen of klusje doen. Dit is licht gestegen ten opzichte van 2023 (was 19%). Ruim één derde groep doet dit nog niet, maar zou het wel willen doen (gestegen van 32% in 2023 naar 35%). Meer informatie over deze en andere buurtactiviteiten leest u in het hoofdstuk Samenwerken met Utrechters.