Ondersteuning volwassenen
Samenvatting
Mantelzorg en informele hulp hebben nog altijd een behoorlijk stabiel en omvangrijk aandeel in het zorglandschap. Daarbij neemt de overbelasting onder mantelzorgers wel toe. Het aantal klanten van het buurtteam daalt, diverse aanvullende zorgvormen hebben stabiele aantallen of lichte toenames. Belangrijk is de groeiende vraag die zichtbaar is in langere wachttijden en wachtlijsten. We zien dat personeelstekorten en druk op de woningmarkt daarin een rol spelen.
In het kort
- Aandeel mantelzorgers blijft gelijk, maar overbelasting neemt toe
- Aandeel Utrechters dat informele hulp ontvangt daalt licht naar 13%
- Minder klanten bij het buurtteam
- Aanvullende zorg met ambulante voorzieningen: redelijk stabiele aantallen, toename wachttijd
- Aantal inwoners met hulp-bij-huishouden en hulpmiddelen stijgt licht door
- Druk op woningmarkt zichtbaar in voorzieningen met een vorm van verblijf
| 2020 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | |
|---|---|---|---|---|---|
| % inwoners dat intensieve mantelzorg verleent | 9 | 9 | - | 10 | - |
| % inwoners dat zwaar belast is als mantelzorger | 13 | 26 | - | 26 | - |
| % inwoners dat informele hulp ontvangt omdat het zelf niet lukt* | - | - | 15 | - | 13 |
| Aantal inwoners dat ondersteuning krijgt van het buurtteam sociaal** | - | 10.953 | 10.351 | 9.936 | 9.476 |
| Aantal inwoners dat hulp bij het huishouden ontvangt (Wmo) | - | 6.815 | 7.110 | 7.220 | 7.275 |
| Aantal inwoners dat hulpmiddelen, woningaanpassingen en/of regiotaxipassen heeft (Wmo) | - | 13.795 | 13.670 | 13.705 | 13.590 |
| Aantal inwoners dat gebruik maakt van ambulante voorzieningen (Wmo)*** | - | 3.480 | 3.510 | 3.505 | 3.525 |
** Het gaat om het aantal unieke klanten op basis van lopende casussen, bron: jaarrapportages Incluzio
*** Het gaat om het aantal unieke klanten dat gebruik maakt van individuele begeleiding, thuisbegeleiding, arbeidsmatige activering en/of dagbegeleiding
Een op de tien (10%) van de Utrechters van 18 jaar en ouder geeft intensieve mantelzorg, volgens de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024. Zij geven langer dan drie maanden en/of meer dan acht uur per week hulp aan naasten. Dit percentage is al jaren gelijk. Van alle mantelzorgers voelt 26% zich zwaar belast door de zorg die zij geven. Dat is een verdubbeling ten opzichte van 2020 toen 13% van de mantelzorgers zich zwaar belast voelde. Deze stijging is ook landelijk zichtbaar. Oorzaken die (zorg)professionals noemen zijn onvoldoende afname van overbelasting na de coronacrisis, wachtlijsten en personeelstekorten. Meer informatie over mantelzorg staat op de Volksgezondheidsmonitor Utrecht.
Aandeel Utrechters dat informele hulp ontvangt daalt licht naar 13%
Uit de Inwonersenquête 2025 blijkt dat 13% van de inwoners informele hulp krijgt bij zaken die hen zelf niet lukt op het gebied van huishouding of verzorging, geldzaken of administratie en gebruik van internet. Deze hulp is onbetaald en wordt gegeven door familie, vrienden, buren of een vrijwilliger(sorganisatie). Dat is iets lager dan in 2023 (15%). We zien dat de daling zich voornamelijk voordoet onder de leeftijdsgroep van 55 jaar en ouder, dat is de groep die ook de meeste informele hulp ontvangt.
Utrechtse zorgmodel
Het Utrechtse zorgmodel kent drie sporen: sociale basis, basiszorg en aanvullende zorg. We gaan in de eerste plaats uit van het zelforganiserende vermogen van inwoners en eigen regie over hun welzijn en gezondheid. In Utrecht wordt een beroep gedaan op wat iemand zelf kan (aanleren en organiseren), met hulp van familie, vrienden of buren. De sociale basis omvat alle voorzieningen die volwassenen, jongeren en kinderen helpen om stevig in het leven te staan, zoals onderwijs, sport, welzijn, cultuur, gezondheidszorg en meer. Daarbij kan, wanneer meer ondersteuning of hulp nodig is, het buurtteam (basiszorg) en via doorverwijzen aanvullende zorg Wmo worden ingezet. Uitgangspunt is dat de aanvullende zorg daarbij altijd aanvullend is op de andere sporen.
In 2025 had het buurtteam 9.476 unieke klanten. Dat zijn er bijna 500 minder dan in 2024. Ook het aantal lopende casussen en nieuw gestarte casussen is gedaald. We weten niet zeker wat de oorzaak van deze daling is. De afname past wel in het beeld van inzet waar mogelijk direct toeleiden naar aanbod in de sociale basis. Dat gebeurt onder meer via de ‘Samen Welkom’ bijeenkomsten in een aantal wijken. Meer cijfers en duiding over de inzet van het buurttteam is te lezen in het jaarverslag van de gemeente Utrecht.
Individuele begeleiding is de meest voorkomende ambulante voorziening. De trend is heel licht stijgend in aantal. Dat geldt ook voor arbeidsmatige activering. Het aantal cliënten dat dagbegeleiding ontvangt, blijft nagenoeg gelijk en bij thuisbegeleiding was in 2025 een kleine afname te zien. Maar dat betekent niet dat de vraag afneemt, omdat wie zien dat wachttijd naar thuisbegeleiding toeneemt en ook dat het personeelstekort een aandachtspunt blijft. Ook bij individuele begeleiding stijgt de gemiddelde wachttijd, omdat deze zorgvorm een langdurige begeleiding vraagt en minder ruimte is voor nieuwe instroom.
Aantal inwoners met hulp-bij-huishouden en hulpmiddelen stijgt licht door
Van de individuele maatwerkvoorzieningen zien we lichte toenames in 2025 bij inwoners met hulp bij het huishouden en hulpmiddelen en woningaanpassingen. De toename van hulp bij huishouden is te verklaren doordat meer inwoners vanuit de wachtlijst konden instromen en door de toename van de vraag door vergrijzing en het beleid dat gericht is op het langer thuis blijven wonen. Dat laatste geldt ook voor de toename van het aantal inwoners met hulpmiddelen en woningaanpassingen. Daarbij zien we dat er meer woningaanpassingen worden verstrekt omdat verhuizen naar een passende woning minder vaak lukt. We zien daarnaast dat de lichte daling in het aantal regiotaxipassen zich heeft doorgezet, de daling in 2023 en 2024 betrof een administratieve opschoning. Meer over wachttijden en kwaliteit van aanvullende zorg is te lezen in het jaarverslag van de gemeente Utrecht.
De gemeente is verantwoordelijk voor passende 24-uurs zorg en verblijf. Dat gaat via diverse zorgvormen. Het aantal mensen dat gebruik maakt van beschermd thuis is toegenomen, wat passend is bij meer ondersteuning in de wijk. Het aantal mensen in beschermd verblijf daalt licht, terwijl de zorgduur, het aantal wachtenden en wachttijd toeneemt. Daarbij beperkt de druk op de woningmarkt de mogelijkheden tot door- en uitstroom. We zien bij beschermd wonen bovenregionaal dat het aantal mensen in deze woonvorm stabiel blijft. Deze voorziening is voor mensen met meervoudige en complexe problematiek. Het aantal cliënten in de maatschappelijke opvangdit is exclusief koudweerregeling, Corporatiehotels, BOKA en Parana neemt licht toe, onder andere omdat het aantal plekken is uitgebreid. En we zien dat mensen langer in de opvang verblijven. Het Stadsteam Backup heeft eind 2024 haar klantenbestand doorgenomen en een aantal nazorg trajecten waarbij de client niet meer actief werd begeleid beëindigd. Dit zorgt voor een administratieve daling in het totaal aantal cliënten in 2025, maar dit houdt geen substantiële daling in van het aantal personen dat actief wordt ondersteund. Meer over passende 24-uur zorg en verblijf in het jaarverslag van de gemeente Utrecht.