7. Dierenwelzijn

7.1 Inleiding

Uitgangspunten dierenwelzijnsbeleid 

Het dierenwelzijnsbeleid is in 2019 vastgelegd in de nota Dierenwelzijn. 
Voor het dierenwelzijnsbeleid zijn er twee uitgangspunten: 

  • We continueren de inzet van maatregelen aan het begin van de keten bij bouwen, wonen, openbare ruimte en infrastructuur.
  • De focus van het dierenwelzijnsbeleid van de gemeente ligt op datgene waar de gemeente controle of invloed op heeft. Daar waar de gemeente geen maatregelen kan nemen of beïnvloedingsmogelijkheden heeft, maar wel zaken wil veranderen of verschil denkt te kunnen maken, gaan we in gesprek.

Gevonden hulpbehoevende dieren 

Gemeenten hebben de wettelijke taak om gevonden hulpbehoevende gehouden dieren op te vangen. Utrecht kiest ervoor om opvang en vervoer van alle hulpbehoevende dieren uit de gemeente Utrecht - zowel wilde als gehouden dieren – structureel te regelen met een organisatie die al een sterke rol heeft in deze activiteit. Momenteel heeft de gemeente een contract met de Dierenbescherming en zijn ketenpartners. Naast het organiseren van vervoer en opvang, geeft de Dierenbescherming ook advies bij specifieke dierenwelzijnsvragen vanuit de gemeente. Het contract loopt tot en met 31 december 2028. Dit contract zorgt voor de continuïteit in vervoer en opvang van gevonden dieren. 

De Dierenbescherming werkt samen met: 

  • Stichts Asyl voor Dieren voor opvang van honden en katten;
  • Dierenambulance Utrecht voor het vervoer van dieren en waar mogelijk advies en hulp bij gevonden dieren;
  • Vogelopvang Utrecht voor de opvang van wilde vogels;
  • Dierenbeschermingscentrum Amersfoort voor de opvang van tamme konijnen en knaagdieren.
  • Stichting Snorhaar voor de opvang van wilde zoogdieren

Wilde dieren 

De gemeente heeft de bevoegdheid om de jacht in te zetten en gebruikt deze uitsluitend om de balans in de faunapopulatie te herstellen (teveel dieren die anders uithongeren of andere soorten verdrijven), bij zieke of gewonde dieren en/of wanneer dieren een gevaar voor mensen vormen (bijv. voor de volksgezondheid). We beschouwen de jacht als laatste redmiddel. In 2025 was afschot niet nodig en is er geen jacht uitgevoerd. 

De gemeente heeft de mogelijkheid om visrecht uit te geven. Sportvisserij heeft bij het vangen nadelige invloed op het welzijn van de vissen. Daarom wil de gemeente Utrecht het aantal viswateren in de stad niet verder uitbreiden. De huidige overeenkomst voor verhuur van viswater loopt 31 december 2027 af. In 2025 zijn we gestart met de voorbereiding voor gesprekken over de nieuwe overeenkomst.

Kinderboerderijen en dierenweides 

In steedes en bij dierenweides kunnen kinderen en volwassenen kennismaken met dieren. In Utrecht worden natuur- en milieueducatieactiviteiten ingevuld door de stichting Utrecht Natuurlijk. Deze stichting krijgt de ruimte om dieren selectief te fokken om daarmee de educatiedoeleinden van de steedes te kunnen waarmaken. Utrecht Natuurlijk biedt leskisten aan voor scholen en organiseert lessen voor kinderen van alle leeftijden op hun steedes. Hier leren kinderen meer over natuur, milieu en duurzaamheid. In het jaarverslag van Utrecht Natuurlijk rapporteren zij over al hun activiteiten. Zodra het jaarverslag van 2025 beschikbaar is, staat het op deze website. 

De dierenweides in Utrecht worden meestal beheerd door bewoners die zich hebben georganiseerd in een stichting of vereniging. In de Nadere regel subsidie dierenweides gemeente Utrecht staan dierenwelzijnseisen waar de subsidieontvanger zich aan moet houden. Onder andere staat hierin dat bij het houden van dieren op dierenweides het dierenwelzijn centraal moet staan; dat de dieren passende/dagelijkse verzorging en huisvesting moeten krijgen én dat de dieren dagelijks gecontroleerd moeten worden op afwijkende gezondheid en er tijdig een dierenarts ingeschakeld moet worden.
Verder is de gemeente in 2025 in gesprek gegaan met vergunningaanvragers voor evenementen die dieren wilden inzetten. Dit jaar zijn er 6 evenementen met dieren geweest. Dit is er 1 meer dan vorig jaar, er is een extra Sinterklaasintocht met paard georganiseerd. Bij drie Sinterklaasintochten zijn paarden ingezet. Daarnaast zijn bij het jaarlijks terugkerende Elfia op Haarzuilens (paarden), het Diergeneeskunde Outdoor Event (DOE, paarden, honden, schapen, fretten, ezels en koeien) en de Kerstlichtjestocht (3 schapen en een ezel) dieren ingezet. Het DOE besteedt zoals elk jaar veel aandacht aan dierenwelzijn en we hebben tips voor het welzijn van de schapen en ezel gegeven aan de organisatoren van de Kerstlichtjestocht.

Links naar de meest recente jaarverslagen 

7.2 Opvang honden en katten

Figuur 7.2.1 honden en katten waarvan afstand is gedaan

Naast zwerfhonden en -katten komen er ook honden en katten binnen waarvan door de eigenaren afstand is gedaan. In 2025 is van 28 honden afstand gedaan door de eigenaar (33% van het totaal aantal binnengekomen honden) en van 74 katten (10% van het totaal aantal binnengekomen katten). Dit is voor katten een daling ten opzichte van vorig jaar (94 katten) en voor honden een stijging 23 honden). 

Figuur 7.2.2 opvang honden en katten

Het aantal zwerfhonden daalt al jaren, maar het aantal zwerfkatten is weer aan het stijgen sinds corona. Begin 2025 hebben we samen met de G4 steden een lobbybrief gestuurd naar het ministerie van LNV. Hierin vragen we onder andere aandacht voor de chipplicht voor katten. Als mensen afstand doen van hun dieren betalen ze afstandskosten aan het Dierenasiel. Ook in 2025 hebben we gecommuniceerd over de bewuste aanschaf van honden en katten. We doen dit via de Dierenbescherming en ook via het keurmerk voor winkels. 

7.3 Opvang konijnen

Figuur 7.3.1 het aantal opgevangen konijnen

Van de 52 opgevangen konijnen waren er 25 (48%) waarvan door de eigenaren afstand is gedaan. Daarnaast zijn er nog 6 andere knaagdieren opgevangen, 2 (33%) hiervan waren afstandsdieren. Van de konijnen zijn er 4 terug naar de oorspronkelijke eigenaar gegaan, van de andere knaagdieren geen. 

7.4 Opvang wilde zoogdieren

Figuur 7.4.1 het aantal opgevangen dieren door stichting Snorhaar

Figuur 7.4.2 wat gebeurde er met het totaal aan dieren:

In totaal ving Stichting Snorhaar in 2025 918 dieren op. Bijna 90% van de dieren betroffen egels. Daarnaast zijn er hazen, wilde konijnen en eekhoorns opgevangen. Het grootste deel van de dieren kwam uit gemeente Utrecht. We werken samen Stichting Snorhaar en vragen aan andere gemeenten om ook bij te dragen aan de opvang van wilde zoogdieren.

7.5 Vogelopvang

Figuur 7.5.1 het aantal opgevangen vogels in de provincie en de gemeente Utrecht

Figuur 7.5.2 de bestemming van opgevangen vogels

De opgevangen wilde vogels, totaal 3.426, bestonden voor 46% uit duiven, 8% eenden en ganzen, 5% merels en 42% overige vogels. Vanaf 2023 rapporteren we welk aandeel van de opgevangen vogels uit de gemeente Utrecht komen en welk deel uit andere gemeenten in Nederland. In 2025 kwam net iets meer dan de helft uit de gemeente Utrecht. De gemeenten waar na Utrecht de meeste dieren vandaan kwamen, waren: Houten, Utrechtse Heuvelrug, Zeist, De Bilt, Nieuwegein en Wijk bij Duurstede. De gemeenten IJsselstein, Nieuwegein en Houten dragen bij aan de kosten. Wanneer vogels zodanig ziek en gewond zijn, dat de dierenarts verwacht dat ze niet meer beter kunnen worden, worden deze geëuthanaseerd. 

7.6 Dierenambulance

Figuur 7.6.1 het aantal ritten en opgevangen dieren door de Dierenambulance

De Dierenambulance Utrecht (DAU) verzorgt het vervoer en de verzorging (eerste hulp) aan hulpbehoevende of zwerfdieren, gewonde en zieke dieren. De activiteiten van DAU zijn: 

  • EHBO verlenen aan gewonde/zieke dieren;
  • vervoer van gewonde/zieke dieren naar een dierenarts;
  • vervoer van wilde dieren naar bevoegde opvangcentra voor herstel;
  • vervoer zwerfdieren naar het asiel;
  • vangacties (ver)wilde(rde) katten;
  • zorg voor overleden huisdier
  • informeren/doorverwijzen publiek naar juiste instantie(s). 

 
Daarnaast kunnen particulieren een beroep doen op DAU. De dierenambulance kan een ziek dier tegen vergoeding vervoeren naar de medische hulp. De Dierenambulance vervult een belangrijke rol in het voorlichten van inwoners. In 2025 hebben zij 17.178 telefonische hulp- en adviesvragen beantwoord, ongeveer even veel als vorig jaar. Zoals elk jaar zijn duiven en meeuwen de grootste groep vogels die zijn opgevangen. Het aantal vervoerde en opgevangen kadavers en zwerfdieren is lager dan voorgaande jaren. Dat komt doordat de Dierenambulance is gaan werken met een nieuw rittenadministratiesysteem. Hierdoor zijn in 2025 niet alle ritten en dieren goed geregistreerd. We verwachten dat over 2026 weer volledige cijfers hebben en kunnen rapporteren. 

7.7 Dieren in Steedes

Figuur 7.7.1 aantal dieren per Steede

In totaal zijn er 323 dieren (394 in 2024) op de Steedes aanwezig. Op de Griftsteede en Hoge Woerd zijn er veel minder sprinkhanen, waardoor het aantal kleine dieren is gedaald. Ook zijn er een aantal schapen verkocht.
Alle kinderboerderijen van Utrecht Natuurlijk voldoen aan het keurmerk kinderboerderijen zoals dat wordt gehanteerd door de Vereniging Stads- en Kinderboerderijen Nederland (VSKBN). Ook voldoen ze aan de richtlijnen voor gezelschapshuisdieren, die worden omschreven in de huisdierbijsluiters van het Landelijk Informatiecentrum Gezelschapsdieren. Daarnaast geven ze educatieve activiteiten, lessen en onderwijsondersteuning voor scholen op het gebied van o.a. dierenwelzijn zoals beschreven in de Nadere regel subsidie natuur- en milieucommunicatie en -educatie 2024 – 2029 gemeente Utrecht.

6. Groene leefomgeving: exoten
8. Duurzaamheid vervoer